Біз күнде «рхм», «блм», «ок 👍» деп жазамыз. Досқа бұл түсінікті. Бірақ хабарламаны басқа адам оқыса, мағынасы сақтала ма?
Зерттеу көрсеткендей, қысқа хабарламаның түсініктілігі оның ұзындығына емес, контекстке және маңызды ақпараттың сақталуына байланысты. Бұл жинақ осыны бес қадаммен тәжірибе арқылы үйретеді.
Бес қадам
Жастар қолданатын қысқартулар
Карточканы басыңыз — артқы бетінде толық нұсқасы мен жасалу тәсілі шығады. Сары жиекті карточкалардың мағынасы контекстке тәуелді.
Бір белгі — бірнеше мағына
| Эмодзи | Негізгі мағынасы | Басқа мағынасы |
|---|---|---|
| 😂 | Күлкі | Ыңғайсыз жағдайға күлу |
| ❤️ | Сүйіспеншілік | Алғыс, қолдау |
| 👍 | Мақұлдау | Хабарламаны алғанын білдіру |
| 😅 | Қысылу | Жеңілдеу, әзіл |
| 😍 | Сүйсіну | Қуаныш |
| 😢 | Мұң | Жанашырлық |
Адресатты анықта
Хабарлама кімге жазылғанына қарай жазу тәсілі өзгереді.
А тапсырма. Бұл хабарламаны кімге жіберуге болады?
Әр хабарлама үшін бір нұсқаны таңдаңыз.
Ә тапсырма. Бір өтінішті екі адамға жаз
Досыңыз сізге былай жазды: «Кшр, ерт бр алм. Тапсырма қандай?». Енді осы ойды мұғалімге арнап толық, сыпайы түрде жазып көріңіз.
Қысқартуды аш
Қысқартудың толық нұсқасын жазу — оның мағынасын түсінудің ең сенімді жолы.
А тапсырма. Толық сөзбен жаз
Ә тапсырма. Хабарламаны толық сөйлемге айналдыр
Б тапсырма. Қысқарту қалай жасалған?
Мағынаны салыстыр
Бір сөзге қосылған эмодзи хабарламаның реңкін өзгертеді.
А тапсырма. Сәйкестендір
Сол жақтан хабарламаны, оң жақтан оның мағынасын таңдаңыз.
Ә тапсырма. Эмодзи тізбегін сөзбен түсіндір
Әр тізбекке сәйкес келуі мүмкін барлық түсіндірмені белгілеңіз. Бірнеше жауап дұрыс болуы мүмкін.
Нақты ақпаратты сақта
Кездесу туралы хабарламада ең маңыздысы — уақыт, орын және не сұралып тұрғаны.
А тапсырма. Хабарламада не жетіспейді?
Ә тапсырма. Хабарлама құрастыр
Уақытты, орынды және хабарлама түрін таңдаңыз.
Б тапсырма. Өз хабарламаңды жаз
Сыныптасыңызды жобаны бірге дайындауға шақырыңыз. Уақыт пен орынды міндетті түрде көрсетіңіз.
Жіберер алдында тексер
Хабарламаны бағалау шкаласы: 4 өлшем, әрқайсысы 0–2 ұпай, барлығы 8 ұпай.
Хабарламаны енгіз немесе мысал таңда
Бағала
Бір хабарламаның бес нұсқасы
Бір ой бес түрлі стильде жазылған. Әр нұсқаны басып, уақыт, орын және сұрау мағынасы сақталғанын көріңіз.
Сіздің ойыңыз: қай нұсқаны мұғалімге жіберуге болады?
Жинақты сабақта қолдану
Жинақ қазақ тілі сабағында, сынып сағатында және цифрлық қарым-қатынас мәдениеті туралы талқылауда қолдануға арналған. Тапсырмаларды жұптық немесе топтық жұмыста орындауға болады.
| Қадам | Тапсырма | Күтілетін нәтиже | Уақыты |
|---|---|---|---|
| 1. Адресатты анықта | Досқа және мұғалімге бір өтінішті жазу | Қарым-қатынас жағдайына сай жазу | 7 мин |
| 2. Қысқартуды аш | «Блм», «рхм», «нз» белгілерін толық жазу | Қысқартулардың мағынасын түсіну | 7 мин |
| 3. Мағынаны салыстыр | «Жақсы», «Жақсы 👍», «Жақсы 😅» нұсқаларын салыстыру | Эмоциялық реңкті ажырату | 6 мин |
| 4. Нақты ақпаратты сақта | Кездесу хабарламасына уақыт пен орын қосу | Маңызды ақпаратты толық жеткізу | 6 мин |
| 5. Жіберер алдында тексер | Хабарламаны бағалау шкаласымен тексеру | Қателерді анықтап, мәтінді түзету | 7 мин |
Жұптық жұмыс үлгісі
- Оқушы А қысқа хабарлама жазады.
- Оқушы Ә оны контекстсіз оқып, мағынасын түсіндіреді.
- Екеуі 5-қадамдағы шкаламен бағалайды.
- Оқушы А хабарламаны түзетіп, алғашқы және түзетілген мәтінді салыстырады.
Рефлексия сұрақтары
- Қай қысқартуды контекстсіз түсіну қиын болды? Неге?
- Бір эмодзиді сыныптастарыңыз бірдей түсінді ме?
- Қандай жағдайда қысқа жазу орынды, қандай жағдайда орынсыз?
- Хабарламаны жібермес бұрын енді нені тексересіз?
Зерттеудің бес тапсырмасы (ғылыми жобадан)
| Тапсырма | Мақсаты мен мазмұны |
|---|---|
| Достық чатының тілі | Үш күн бойы жиналған хабарламалардағы қысқартулар мен эмодзилерді анықтау (жеке мәліметтерсіз) |
| SMS тіліне аудар | Толық сөйлемдерді қысқартып, бастапқы мағынаның сақталуын салыстыру |
| Эмодзи арқылы сөйлемді түсін | Эмодзилер тізбегін сөзбен түсіндіріп, баламалы мағыналарын анықтау |
| Бір хабарламаның бес нұсқасы | Бір ойды әдеби, ауызекі, қысқа, эмодзи аралас және аралас тілде жазу |
| Сөзді дұрыс түсін | Қысқартулардың толық нұсқасын анықтап, түсініксіз белгілерді нақтылау |
Оқушының нәтижелері
Нәтижелер тек осы құрылғыдағы браузерде сақталады.
Әдебиеттер: Crystal D. Language and the Internet (2006); Danesi M. The Semiotics of Emoji (2016); Unicode Emoji (unicode.org); emle.kz